Wiem co chcę napisać, ale nie bardzo wiem jak zacząć, przyznaję się bez bicia. Pozwolę sobie zatem wyjść od tego, że doba kryzysu wydaje się być odpowiednim momentem do rozważań dotyczących systemów polityczno-gospodarczych. Nie tak dawno pisałem, że moja ukochana nacja nie jest przystosowana do żadnego z istniejących ustrojów. Chciałbym się mylić, ale wydaje mi się, że czas nowatorstwa w dziedzinie organizacji funkcjonowania państwa mamy już za sobą, więc albo musimy się zmienić, albo będziemy nieustannie narzekać.
Do rzeczy jednak. Zastanawia mnie fakt podziału społeczeństwa, na tych, którzy chcieliby powrotu „ustroju sprawiedliwości społecznej” i na tych, co mówią, że byłoby to najgorsze z możliwych rozwiązań (a może, nie tyle fakt podziału, co świadomość, że żadna z tych grup nie jest marginalna). Jeżeli weźmiemy pod uwagę ludzi, którzy mieli okazję względnie świadomie uczestniczyć i obserwować tamten system, więcej jest tych pierwszych. Czy nie zastanawia jednak fakt, że zdecydowana większość ludzi kultury (jeżeli nie wszyscy) od profesorów wyższych uczelni, przez pisarzy po muzyków opowiada się po tej drugiej stronie?
Zwolennicy tamtych rozwiązań ustrojowych powiedzą, że kapitalizm nie przyniósł poprawy losu warstw najbiedniejszych, a wręcz go pogorszył i trudno się nie zgodzić z tym stwierdzeniem. Pytanie brzmi natomiast w jakim położeniu byłyby teraz te warstwy, gdybyśmy nadal rozwijali się zgodnie z ideami gospodarki centralnie planowanej.
Przeciwnicy obecnego układu stwierdzają, iż zbytnio ufamy Zachodowi, który nigdy nie miał wobec nas szczerych intencji. Znowu nie zamierzam polemizować. Ba, dołożę nawet argument, że Amerykanie nie radzą sobie z kryzysem na tyle, żeby pomagać dzisiaj komukolwiek, ale czy Stalin kiedykolwiek miał na celu dobro Polski?
Można zarzucać Anglikom i Amerykanom, że zgodzili się na granicę z ZSRR na linii Curzona, ale co by było, gdyby Churchill w Jałcie zawetował tę koncepcję, a Stalin w odpowiedzi wycofał się z wojny lub spróbował ponownie ułożyć się z wrogiem? Wysoce prawdopodobne jest, że pisałbym dzisiaj po niemiecku, nie wiedząc nawet, czym była Polska.
Nie mogę zrozumieć tego, że Estończycy nazywają stan, który nastąpił po wojnie okupacją radziecką, a u nas podchodzimy do tego okresu z taką pobłażliwością. Czy to, że nazwano nasz twór państwowy PRL-em zamiast PRR-em (Polską Republiką Radziecką) przydało nam choćby odrobinę suwerenności? No może właśnie odrobinę – wciąż mówiliśmy po Polsku. Nie mogliśmy, jednak skorzystać z planu Marshalla, a teraz mamy pretensje, że w porównaniu z Europą Zachodnią jesteśmy biedni jak myszy kościelne. „Dobry wujek” ze wschodu obiecał wprawdzie coś w zamian, ale pomoc ta, albo wracała do niego, albo nie była odpowiednio wykorzystywana.
Ludzie sympatyzujący z lewicą mówią, że dzisiaj też jest cenzura, że układy, że niesprawiedliwość etc. Nawet jeśli to prawda to osobiście wolę państwo, które przede mną udaje, że jestem wolny, dając mi poczucie spełnienia duchowego (nawet jeśli nie mam własnego mieszkania), od takiego, które kiedy patrzą inni głaszcze mnie po głowie, a kiedy tamci odchodzą, wali mnie w twarz pięścią i poprawia butem.
Mój wujek mawia, że świat jeszcze upomni się o „ustrój sprawiedliwości społecznej”. Na zdrowie! Niektóre tezy doktryny Marksa i Engelsa były sensowne, przyznaję. Problem pojawił się, jak zwykle, wtedy, gdy ideę zaczęto dostosowywać do rzeczywistości i pojawił się ktoś zbyt ambitny i zaczął budować swój prywatny dobrobyt. Fakt, było mniej takich ludzi, ludzi niż dzisiaj, ale osiągali to większym kosztem. Nie materialnym, rzecz jasna, lecz ludzkim, albowiem wbrew wszelkim zapewnieniom ówczesnej władzy, jednostka liczyła się najmniej. Istotne było podtrzymanie panującego ładu.
Zatem, dopominajcie się, potomni o komunizm! Radzę Wam jednak, niech to nie będzie ustrój w wydaniu z lat 1945-1989
